تفاوت مدیر برنامه با مدیر پروژه موضوعی است که قبل از انتخاب هر یک از این فیلدها، باید به آن دقت کنید. مدیران برنامه و مدیران پروژه نقش‌هایی مرتبط و اغلب در هم تنیده دارند. در حالی که یک مدیر پروژه موفقیت پروژه‌های فردی را تنظیم می‌کند، مدیران برنامه، بر استراتژی همه‌ی پروژه‌های مرتبط به هم که در مجموع برنامه نامیده می‌شوند، نظارت خواهند کرد. در این متن نگاه دقیق‌تری به هر نقش و تفاوت مدیر برنامه و مدیر پروژه خواهیم داشت.
مدیر پروژه و مدیر برنامه چه وظایفی بر عهده دارند؟
تفاوت مدیر پروژه و مدیر برنامه می‌تواند با تعریف وظایف آن‌ها مشخص شود. مدیران پروژه، پروژه‌های فردی را تکمیل می‌کنند، در حالی که مدیران برنامه، باید اطمینان حاصل کنند که گروه‌های مختلف پروژه کار خود را به درستی انجام می‌دهند.
وظایف مدیران برنامه
یک مدیر برنامه بر چند پروژه با هدف مشترک سازمانی، به صورت هم‌زمان نظارت می‌کند. او باید اطمینان حاصل کند که برنامه‌ای که در حال اجرا است با استراتژی کلی سازمان، منافاتی نداشته باشد. به طور کلی می‌توان وظایف یک مدیر برنامه را به شرح زیر بیان کرد:
-
همکاری جهت برنامه‌ریزی زمانبندی، بودجه و اهداف پروژه با مدیران پروژه
-
همکاری با مدیریت اجرایی برای دستیابی به اهداف سازمان و ارائه‌ی استراتژی‌های جدید
-
تسهیل ارتباط بین پروژه‌های مختلف و تیم‌های متقابل
وظایف مدیران پروژه
یک مدیر پروژه باید مطمئن شود که پروژه‌های فردی به‌موقع، در چارچوب بودجه و در راستای اهداف انجام می‌شوند. آن‌ها، اعضای تیم را جمع‌آوری کرده، هزینه‌های پروژه را برنامه‌ریزی می کنند، ریسک‌ها را تا جای ممکن پایین آورده و شرایطی را ایجاد می‌کنند که اعضای تیم طبق برنامه پیش روند.
به طور کلی می‌توان وظایف یک مدیر پروژه را به شرح زیر بیان کرد:
-
برنامه‌ریزی و تامین منابع پروژه مانند بودجه، تیم‌ها و ابزار
-
برقراری ارتباط با ذینفعان (از جمله مدیران برنامه) و اعضای تیم پروژه برای ایجاد همسویی حول محور اهداف
-
تضمین کیفیت و پیشرفت پروژه با ایجاد انگیزه در اعضای تیم و پرداختن به نقاط دردناک
تفاوت مدیر پروژه و مدیر برنامه دقیقا در کدام بخش وظایف است؟
تفاوت مدیر پروژه و مدیر برنامه در سه بخش اصلی نمایان می‌شود:
1. مدیران برنامه بر گروهی از پروژه‌ها نظارت می‌کنند، ولی مدیران پروژه، وظیفه‌ی رهبری پروژه‌های فردی را برعهده دارند. این امر باعث می‌شود که مدیر برنامه نقشی استراتژیک‌تر از مدیر پروژه داشته باشد.
2. معمولا مدیران برنامه وظایف مدیریتی بیشتری نسبت به مدیران پروژه دارند، چرا که می‌توانند بر روی چندین پروژه هم‌زمان نظارت داشته باشند. این موضوع می‌تواند منجر به بیشترین مسئولیت‌ها و در عین حال حقوق بالاتر برای مدیران برنامه شود.
3. پروژه‌ها دارای زمانبندی محدودی هستند و برنامه‌ها می‌توانند بدون پایان مشخصی، ادامه داشته باشند. این بدان معناست که یک مدیر برنامه ممکن است به طور نامحدود با یک برنامه، همراه باشد، در حالی که یک مدیر پروژه، مسئولیت پروژه را از آغاز تا انتها بر عهده دارد. یک مدیر پروژه، از پروژه‌ای به پروژه‌ی دیگر منتقل می‌شود، در حالی که یک مدیر برنامه در نقش مدیریتی خود با همان برنامه‌ی قبلی، می‌ماند.
همکاری مدیر پروژه و مدیر برنامه چگونه صورت می‌گیرد؟
فرض کنید شما مدیر برنامه‌ی یک تیم طراحی هستید. پس کاری که انجام می‌دهید این است که، اطمینان حاصل کنید، تیم منابع لازم برای اجرای پروژه را در اختیار دارد و اهداف پروژه با هدف سازمانی همسو باشد. اما، اگر مدیر پروژه باشید، وظیفه‌ی نظارت بر پروژه‌ها را بر عهده دارید. برای مثال، ممکن است برای طراحی مجدد وب‌سایت یا به‌روزرسانی برند شرکت، کاری انجام دهید.
کدام یک می‌تواند بهترین انتخاب باشد؟
باید این موضوع را مد نظر داشته باشید که تفاوت مدیر پروژه و مدیر برنامه هرگز باعث نمی‌شود که آن‌ها اهداف متفاوتی را نیز دنبال کنند. به عبارتی، هم مدیران پروژه و هم مدیران برنامه، تیم‌ها را برای رسیدن به یک هدف بزرگتر سازماندهی می‌کنند. با این حال، از آنجا که مدیران پروژه، از پروژه‌ای به پروژه‌ی دیگر در حال حرکت هستند، مدیریت پروژه می‌تواند انتخاب خوبی برای کسانی باشد که ترجیح می‌دهند در کار تنوع داشته باشند. هرچند که اگر مدیر برنامه را انتخاب کنید، حقوق بالاتری دارید البته با این شرط که، متخصص باشید.
مهارت‌های مورد نیاز مدیران پروژه و مدیر برنامه، شباهت زیادی با هم دارند. موارد زیادی وجود دارد که مدیر پروژه پس از مدتی کسب تجربه، مدیر برنامه شده است. اگر در انتخاب نقش، مطمئن نیستید، بهتر است مدیر پروژه را انتخاب کنید و اگر حس کردید خلقیات شما سازگار نیست، سپس مدیر برنامه شوید.
تفاوت حقوق و رشد شغلی مدیر پروژه و برنامه
تفاوت مدیر پروژه و مدیر برنامه علاوه بر وظایفشان، در حقوق و رشد شغلی نیز دیده می‌شود.
تفاوت حقوق مدیر برنامه و مدیر پروژه
در این قسمت، حقوق و درآمد این دو نقش در یک جدول، مقایسه کرده‌ایم. داده‌های جدول بر اساس میانگین حقوق در آمریکا، در آگوست 2022 درج شده‌اند:
|
نقش |
Glassdoor |
PayScale |
Salary.com |
Indeed |
|
مدیر پروژه |
$89.705 |
$158,423 |
$141,829 |
$70,112 |
|
مدیر برنامه |
$93,021 |
$76,229 |
$88,806 |
$80,523 |
چون مدیران برنامه، وظیفه‌ی نظارت بر چندین پروژه را بر عهده دارند، برخی از سایت‌ها حقوق مدیران برنامه را به صورت تجمیعی اعلام می‌کنند. تنها در سایت Indeed، حقوق مدیران برنامه و پروژه یکسان عنوان شده است.
حقوق مدیران برنامه و پروژه به عوامل مختلفی بستگی دارد، از جمله صنعتی که در آن فعالیت می‌کنند و میزان تجربه‌ی آن‌ها. به عنوان مثال طبق آمار سایت Glassdoor، مدیران برنامه در صنعت بازاریابی به طور متوسط درآمدی معادل ۱۱۴,۰۷۶ دلار دارند، در حالی که یک مدیر برنامه در صنعت ساخت‌وساز به صورت میانگین درآمدی معادل ۹۶,۸۷۹ دلار خواهد داشت.
تفاوت در رشد شغلی مدیر برنامه و پروژه
شغل مدیریت برنامه و مدیریت پروژه هر دو در حال رشد هستند. به گفته‌ی دفتر آمار کاری ایالات متحده (BLS)، انتظار می‌رود شغل‌های مدیریت، تا سال 2030 با نرخ 9 درصد رشد را تجربه کنند. همچنین انستیتو مدیریت پروژه (PMI) نیز گزارش کرده است که، تعداد شغل‌های مرتبط با مدیریت پروژه از سال 2017 تا 2027 تا 33 درصد به صورت جهانی افزایش پیدا خواهد کرد.
مدیر پروژه و برنامه نیازمند چه مهارت‌هایی هستند؟
از آنجا که نوع وظایف مدیر پروژه و برنامه با یکدیگر متفاوت است، مهارت‌هایی که هر یک نیاز دارند نیز با هم تفاوت دارد. در این قسمت به بررسی تفاوت مدیر پروژه و مدیر برنامه از منظر نوع مهارت‌ها می‌پردازیم:
مهارت‌های مورد نیاز مدیران پروژه
از مدیران پروژه انتظار می‌رود، علاوه بر داشتن مهارت‌هایی چون مدیریت ریسک، تعادل در مصرف بودجه و اجرای ابزارهای مدیریت پروژه، رهبری و مهارت‌های ارتباطی خوبی نیز داشته باشند. پس به طور کلی می‌توان مهارت‌های مدیر پروژه را اینگونه خلاصه کرد:
-
آشنایی با روش‌های مدیریت پروژه (مانند Agile، Waterfall، Scrum)
-
توانایی در برنامه‌ریزی بودجه
-
مدیریت ریسک
-
استفاده و اجرای ابزارهای مدیریت پروژه مانند Asana، نمودارهای GANTT و نمودارهای burndown
مهارت‌های مورد نیاز مدیران برنامه
مدیران برنامه اغلب دارای مهارت‌های مدیریتی قوی، آشنایی با عملیات تجاری و مدیریت پروژه هستند. پس می‌توان گفت یک مدیر برنامه باید مهارت‌های زیر را در خود تقویت کند:
-
آگاهی از عملیات و یا دانش تجاری
-
رهبری و مدیریت
-
مدیریت پروژه
مهارت‌های مشترک مدیر پروژه و برنامه
علی‌رغم تمامی تفاوت‌ها، مدیران پروژه و برنامه، اشتراکاتی نیز با هم دارند. همه‌ی آن‌ها باید بر مهارت‌های زیر تسلط کافی داشته باشند:
-
داشتن تجربه‌ی کافی در صنعت مورد نظر
-
داشتن مهارت‌های ارتباطی
-
توانایی همکاری با دیگر واحدها
-
مهارت ایجاد سازماندهی
مدیران پروژه و برنامه به چه مدارک و لایسنس‌هایی نیاز دارند؟
هم مدیران پروژه و هم مدیران برنامه، به لایسنس و مدارکی نیازمند هستند که مهارت آن‌ها و میزان تسلطشان را به کارفرما، نشان دهد.
مدارک مورد نیاز مدیران پروژه
گواهی‌نامه‌های مدیران پروژه می‌توانند تخصص آن‌ها در مدیریت پروژه را ثابت کنند:
(PMP) یا Project Management Professional: معروف‌ترین گواهی‌نامه‌ی مدیریت پروژه، در جهان است. این گواهی‌نامه توسط انستیتو مدیریت پروژه (PMI) صادر می‌شود.
(CAPM) یا Certified Associate in Project Management: برای کاندیداهایی طراحی شده است که امیدوار به گرفتن موقعیت‌های مدیریت پروژه‌ی جونیور یا ابتدایی هستند. این مدرک توسط PMI صادر می‌شود.
Google Project Management: Professional Certificate: گواهی‌نامه‌ی حرفه‌ای مدیریت پروژه‌ی گوگل، یک برنامه‌ی گواهی‌نامه‌دهی است که طراحی شده تا مدیران را برای موقعیت‌های مدیریت پروژه مقطع ابتدایی در مدت شش ماه یا کمتر، آماده کند.
گواهی‌نامه‌های مدیر Scrum: گرفتن گواهی‌نامه‌ی مدیر Scrum معمولا به معنای تبدیل شدن به یک (CSM) یا Certified Scrum Master و (PSM) یا Professional Scrum Master است، هرچند گواهی‌نامه‌های مدیر Scrum دیگر نیز وجود دارند.
مدارک مورد نیاز مدیران برنامه
یک نگاه سریع به پست‌های شغلی مدیر برنامه داشته باشید و متوجه می‌شوید که درخواست‌های مربوط به گواهی نامه‌های مدیر برنامه، کمتر از درخواست‌های مربوط به گواهی نامه‌های مدیر پروژه هستند. با این حال، گواهی‌نامه‌های مدیریت برنامه می‌توانند در یافتن موقعیت شغلی مورد نظر، مفید باشند.
(PgMPn) یا Program Management Professional : ارائه شده توسط PMI و PgMP برای حرفه‌ای‌های مدیریت برنامه طراحی شده است.
به طور کلی
تفاوت مدیر پروژه و مدیر برنامه باعث شده است، هر فرد با توجه به اولویت‌های خود، یکی را انتخاب کند. قدم اول برای تبدیل شدن به یک مدیر پروژه، بهبود مهارت‌های مورد نیاز است. حتی اگر شما متقاضی مدیر برنامه هستید، حداقل باید درک اساسی از مدیریت پروژه داشته باشید. پس ابتدا اشتراکات را در خود تقویت کرده و سپس با توجه به روحیات خود، یکی را انتخاب کرده و در آن رشته، متخصص شوید.
سوالات متداول:
-
تفاوت مدیر پروژه و مدیر برنامه در چیست؟ در نوع وظایف، حقوق و مسیر شغلی
-
مهارت‌های مورد نیاز مدیر پروژه چیست؟ آشنایی با روش‌های مدیریت پروژه (مانند Agile، Waterfall، Scrum)، توانایی در برنامه‌ریزی بودجه، مدیریت ریسک و استفاده و اجرای ابزارهای مدیریت پروژه مانند Asana، نمودارهای GANTT و نمودارهای burndown
-
مهارت‌های مورد نیاز مدیر برنامه چیست؟ آگاهی از عملیات و یا دانش تجاری، رهبری و مدیریت، مدیریت پروژه
